حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، از راه‌اندازی قابلیت «گفت‌وگو با کتاب» در کتابخانه دیجیتال نور خبر داد؛ امکانی که با بهره‌گیری از هوش مصنوعی، شیوه دسترسی به منابع دینی و انجام مطالعات اسلامی را متحول می‌کند.
بهرامی در نشست معرفی این قابلیت، که ۲۵ مهر برگزار شد، اظهار کرد: کتابخانه دیجیتال نور بیش از ۱۵۰ هزار عنوان کتاب در حوزه‌های گوناگون علوم اسلامی را در اختیار کاربران قرار داده است. این مجموعه شامل بیش از ۵۵ میلیون صفحه محتوای علمی است و پژوهشگران بسیاری از داخل و خارج کشور از آن استفاده می‌کنند.
به گفته رئیس این مرکز، پیش‌تر کاربران برای یافتن مطالب موردنیاز خود باید کلیدواژه‌های مناسب را انتخاب و جست‌وجوهای متعددی انجام می‌دادند؛ اما قابلیت جدید، امکان طرح مستقیم پرسش به زبان فارسی و دریافت پاسخ‌های تحلیلی و مستند را فراهم کرده است.
مهم‌ترین ویژگی‌های این ابزار عبارت‌اند از:
- پرسش‌وپاسخ هوشمند: دریافت پاسخ بدون نیاز به انتخاب دقیق اصطلاحات تخصصی.
- ارجاع به منابع اصلی: امکان مشاهده صفحه و متن کتابی که پاسخ بر اساس آن ارائه شده است.
- مطالعه هدفمند: بررسی موضوعات مشخص در یک کتاب یا مقایسه دیدگاه‌های چند منبع.
- دسترسی به اطلاعات تکمیلی: ارتباط با پایگاه‌های قرآنی و حدیثی برای بررسی آیات، روایات، ترجمه‌ها و تفاسیر مرتبط.
کاربرد در مقاله‌نویسی و مطالعات دینی
بهرامی تأکید کرد این قابلیت می‌تواند فرایند نگارش مقاله و پایان‌نامه را تسهیل کند و برای پژوهشگران مطالعات میان‌رشته‌ای نیز مفید باشد. بررسی تفاوت دیدگاه مفسران، مطالعه موضوعات حدیثی و تفسیری و تحلیل محتوای آثاری مانند تفسیر المیزان، از جمله کاربردهای آن است.
این ابزار همچنین دسترسی به کتاب‌های قدیمی و متون دشوار را آسان‌تر می‌کند؛ آثاری که یافتن موضوعات موردنظر در ساختار پیچیده آن‌ها گاهی زمان زیادی می‌برد. طلاب، استادان، مبلغان دینی و پاسخ‌گویان به پرسش‌های اعتقادی نیز می‌توانند از این امکان برای گردآوری سریع‌تر مطالب مستند بهره ببرند.
پشتوانه چهار دهه فعالیت علمی و فنی
رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، توسعه این سامانه را نتیجه سال‌ها تلاش در زمینه گردآوری، سازمان‌دهی و دیجیتال‌سازی منابع دانست. به گفته او، کیفیت داده‌ها و رعایت حقوق مالکیت معنوی در کنار زیرساخت‌های فنی، نقش مهمی در تولید ابزارهای هوش مصنوعی دارند.
وی در پایان خاطرنشان کرد که هدف از توسعه این فناوری، صرفاً سرعت‌بخشیدن به جست‌وجو نیست؛ بلکه ایجاد روشی تازه برای تعامل با منابع معتبر و ارتقای کیفیت پژوهش‌های اسلامی است. با این حال، بررسی پاسخ‌ها در متن اصلی کتاب همچنان برای اطمینان از صحت برداشت‌ها و استنادهای علمی اهمیت دارد.
